Steven de VriesGemeenteraadslid GroenLinks Utrecht

Na het congres van afgelopen zondag is het leuk om eens wat verder te denken over het referendum. Alhoewel ik geen tegenstander van een volksraadpleging ben en het Dwars amendement, om de tekst over het referendum uit het verkiezingsprogramma te schrappen, niet gesteund heb ben ik ook geen enthousiast voorstander. Er zijn wat mij betreft twee belangrijke redenen om je twijfels te hebben over het instrument.

Allereerst betwijfel ik het democratische gehalte van een referendum. Daar heb ik drie belangrijke redenen voor. De uitslag van een volksraadpleging laat weinig ruimte voor nuance en is hiermee voor allerlei vormen van uitleg mogelijk. Daarmee is een uitslag eenvoudig te misbruiken/ gebruiken door politici, media en opinieleiders voor hun eigen stokpaardjes of ideologie. Daarnaast en dat is mijn tweede punt in deze categorie, waardeer ik de Nederlandse democratie waarin, door het zoeken naar coalities, altijd enigszins rekening gehouden moet worden met minderheden. Ik wil niet dat belangrijke besluiten worden genomen door een dictatuur van een (kleine) meerderheid. Tot slot is er bij het houden van een referendum altijd nog de vraag wat te doen met een (te) kleine opkomst.

Mijn tweede bezwaar richt zich tegen de, mijns inziens, beperkte toepasbaarheid van de volksraadpleging. In mijn ogen is de volksvertegenwoordiging juist uitgevonden omdat de besluitvorming over het algemeen niet al te zwart wit ligt. Simpel voor of tegen een bepaald voorstel zijn is er meestal simpelweg niet bij. Het al eerder genoemde gebrek aan mogelijkheid voor nuance bij het houden van een volksraadpleging zorgt er niet alleen voor dat de uitslag multi-interpretabel is, maar ook nog eens dat je als stemmer het gevoel hebt tussen twee uitersten te moeten kiezen. Tot nu toe heb ik mijn stem mogen geven in twee referenda, en beide malen vond ik het te moeilijk om te kiezen. Bij de volksraadpleging voor de Europese Grondwet had ik inhoudelijk nogal wat bedenkingen bij het voorstel, maar heb uiteindelijk toch voor gestemd omdat ik het proces van Europese eenwording wel belangrijk vindt. Toen Utrecht twee jaar geleden een nieuwe burgemeester mocht kiezen was de keus tussen twee PvdA-ers. Ik ben toen wel naar het stembureau gegaan om mij te registreren als stemmer, maar heb het stembiljet uiteindelijk (als souvenir) mee naar huis genomen. Ik ben lid van GroenLinks en wenste geen keus te maken tussen twee leden van een andere partij. Hoewel Aleid Wolfsen een uitstekende burgemeester blijkt.

Waarom ik dan toch voor een referendum ben is de vraag die overblijft. Heel simpel: ik kan mij (ruimtelijke) ingrepen voorstellen (vooral op lokaal niveau), die niet tot ideologisch debat leiden, maar wel tot een brede discussie onder de bevolking. Als voorbeeld noem ik hier de bouw van de Belle van Zuylentoren, een wolkenkrabber, die gepland stond aan de A2 bij Leidsche Rijn. Een plan waar een simpel voor of tegen makkelijker te geven is. Voorstanders van referenda, zoals veel D66-ers, verwijten tegenstanders van het instrument al snel dat ze bang zijn voor populisme of het volk niet vertrouwen. Bang voor het volk ben ik echter niet, ik hecht gewoon veel waarde aan diversiteit van meningen, nuance en ruimte voor discussie. Nu maar eens zien of ik het voorgaande kan verwoorden in een mooi amendement voor het volgende verkiezingsprogramma. Die Belle van Zuylentoren kwam er trouwens niet, daar was geen volksraadpleging voor nodig. Of het referendum er wel komt, wie weet…

Hier kun je alvast je stem (zonder nuance) uitbrengen.

Leden van het congrespresidium mogen officieel geen kandidaten steunen op het congres. Toch denk ik dat het weinig mensen verrast als ik zeg dat ik erg blij ben met de lijst. Met name heb ik het dan over Ineke van Gent, Linda Voortman en Niels van den Berge die allemaal een verkiesbare plaats op de lijst hebben weten te bemachtigen. Ook opgetogen ben ik met de mooie plek die Jesse Klaver, Paul Smeulders en Arjan El Fassed op de lijst hebben weten te krijgen. Toch is er niet alleen reden tot vreugde.

Dan heb ik het niet over inhoudelijke punten als het feit dat GroenLinks niet langer uitgesproken voor het referendum is. Een klap in het gezicht van Femke Halsema. Samen met Boris van der Ham (D66) en Paul Kalma (PvdA) ligt er een sympathiek wetsvoorstel over een referendumwet voor in de Tweede Kamer. Zelf stelde Halsema al vast dat GroenLinks niet tegen een referendum is en dat ze gewoon door kan gaan met het wetsvoorstel. Ik steun haar daar in. Met Simon Otjes en Tom Louwerse ben ik het echter wel eens dat de partij zich grondig moet herbezinnen op haar democratische principes.

Wellicht moeten we om te beginnen eens kritisch kijken naar onze eigen interne partijdemocratie. Het steekt mij nog niets eens zo erg dat we in een stemming over de kandidatenlijst, na het uitputten van andere democratische mogelijkheden, uiteindelijk het lot laten beslissen. Wel pijnlijk is het feit dat kandidaten feitelijk vogelvrij zijn waardoor potentiële toppers als Jenneke van Pijpen en Jaap Dirkmaat van de lijst zijn gevallen. Al moet over de laatste gezegd worden dat deze wel erg blufpoker speelde door zich slechts te kandideren tot en met plaats 8. Zonder succes.

Toch nog even terug naar het amendement dat Dwars met succes indiende tegen het referendum. Na afloop van de stemming over het amendement waren er congresgangers die de voorzitter van de jongeren, Diederik ten Cate, hierop aankeken. Wat mij betreft een absurde situatie en nogal vreemde reactie. Nogmaals, ik was zelf niet blij met het amendement, maar dat doet nu niet ter zake. De fout ligt niet bij Dwars. Er lijkt zowel een fout te zijn gemaakt in het partijbestuur, dat duidelijker had moeten zijn in haar pre-advies. In tweede instantie had het initiatief bij de Tweede Kamerfractie moeten liggen. Er was maar één medewerker voor nodig geweest om alle alarmbellen te doen laten rinkelen. Uiteindelijk had Femke Halsema het podium kunnen beklimmen om tegen het amendement te pleiten. Maar goed, dit is mosterd na de maaltijd…

Dinsdag werd er in de commissie Stad en Ruimte gesproken over de afvalstoffenheffing. In mijn bijdrage besprak ik onder andere de eenpersoonshuishoudens, die onevenredig worden belast door de heffing. GroenLinks wil naar een systeem waar de vervuiler betaalt. Lees de bijdrage van Steven de Vries…

Voorzitter,

GroenLinks is blij dat we vandaag spreken over het afvalbeleid. Graag zou ik deze gelegenheid, mijn eerste inbreng in de commissie, willen benutten om de wethouder een compliment te maken! GroenLinks is er trots op dat Utrecht het beter doet dan steden in vergelijkbare verstedelijkingsklassen. Utrecht doet het dus best goed.

Toch is er wat GroenLinks betreft niet alleen reden tot enthousiasme. De doelen zoals ze in 2006 gesteld zijn, zijn met uitzondering van Klein Chemisch Afval niet gehaald. Wat GroenLinks betreft zou dit moeten leiden tot een extra inzet op het wél behalen van deze doelen. De wethouder speelt echter liever op safe en verlaagt zelfs de normen voor inzameling van GFT en textiel.

Zou de wethouder inzichtelijk kunnen maken wat voor inzet er gedaan moet worden om de doelstellingen uit 2006 te handhaven én te behalen?

Interessant hierbij is dat de nota zelf een Senter Novem rapport uit 2009 citeert en stelt dat: “De huishoudens die GFT scheiden doen dit minder fanatiek dan in andere vergelijkbare gemeenten”.

Ik wil voorkomen dat we in een kip – ei discussie belanden, maar zou het zo kunnen zijn dat Utrechtse burgers die hun afval willen scheiden het misschien te moeilijk wordt gemaakt? Graag een reactie van de wethouder…

Voorzitter,

GroenLinks krijgt uit vele wijken klachten over vaak ondergrondse containers voor papier of plastic die uit hun voegen barsten doordat de inzameling ter plaatse een groot succes is. Ook krijgen wij klachten uit wijken als De Uithof waar helemaal geen inzamelpunt voor plastic is. GroenLinks mist in de nota afvalbeleid een paragraaf waarin ingegaan wordt op deze twee zaken. Zou de wethouder kunnen toelichten hoe ze het aantal klachten gaat verminderen en hoe ze er voor gaat zorgen dat er in elke wijk containers aanwezig zijn voor plastic, papier etc.

Iets anders op dit zelfde punt: Bij de begroting 2010 is besloten om de aparte luierinzameling te schrappen. GroenLinks mist een reflectie op dit punt in de nota. Kan de wethouder alsnog aangeven wat de effecten van deze maatregel zijn geweest en dan met name ingaan op de milieueffecten?

De kaderstellende nota opent de discussie over afval scheiden aan de bron, of toe gaan naar een systeem waarin er aan na scheiding wordt gedaan. Sommige steden kiezen er voor om burgers zelf hun afval te laten scheiden, andere steden kiezen voor een na scheiding op het afvalstation. De wethouder neemt in deze discussie een vlucht naar voren, terwijl deze feitelijk in de raad thuis hoort. Wat GroenLinks betreft is dit een weg die we niet moeten inslaan. Bronscheiding kan leiden tot gedragsverandering, na scheiding doet dat niet. De ambitie moet ten alle tijden zijn om de afvalberg te verminderen. Daar moeten we in eerste instantie voor bij de consument zijn.

Een andere vraag:

- Hoe kan het zo zijn dat de resultaten achterblijven als het gaat om de inzameling van textiel?

Opvallend is dat de nota wél het principe van Cradle to Cradle noemt, maar gek genoeg geen aandacht lijkt te besteden aan het goede werk dat de Kringloopcentra in onze stad doen.

Ik zeg bewust lijkt, want wonder boven wonder wordt de inzameling van textiel via de Kringloopcentra wél bij de totale inzamelingsresultaten geteld, maar krijgen de Kringloopcentra hier niet de credits voor die zij verdienen. GroenLinks hoort dan ook graag van de Wethouder hoe zij de belangrijke rol van deze centra ziet in relatie tot het beperken van het afval.

Een punt dat hierop voortborduurt is de inzameling van elektrische apparaten. In de nota wordt dit punt amper genoemd, GroenLinks mist in ieder geval een doelstelling op dit punt. Kan de wethouder dit toelichten?

Een ander belangrijk punt voor GroenLinks vormen de kosten van de inzameling. GroenLinks ziet de gemeente graag een transitie maken naar een systeem waarin de vervuiler betaalt. In 2007 stuurde Wethouder Giesberts de raad hierover een brief en beloofde de containerisatie van Utrecht, welke een belangrijke voorwaarde voor de introductie van diftar is, te versnellen. Kan de wethouder aangeven hoe het hier nu mee gesteld is.

GroenLinks wil deze raadsperiode de mogelijkheden bezien voor een systeem waarin de vervuiler betaalt. Een extra reden daarvoor is het feit dat eenpersoonshuishoudens momenteel onevenredig worden belast als het gaat om de gemeentelijke afvalstoffenheffing. Graag hoor ik van de wethouder hoe ze aankijkt tegen het feit dat de eenpersoonshuishoudens momenteel onevenredig belast worden.

Voorzitter,

Voordat ik afsluit wil ik nog één punt naar voren brengen. Wij missen in de nota aandacht voor de Gemeentelijke organisatie. Kan de wethouder duidelijk maken hoe deze zelf presteert als het gaat om bijvoorbeeld afvalscheiding. Geeft de gemeente het goede voorbeeld?

Tot slot,

De raad heeft in het verleden meerdere malen opmerkingen gemaakt over het feit dat zij haar kaderstellende rol serieuzer op dient te pakken. We praten hier over een kaderstellende nota, GroenLinks hoort graag van de andere fracties of ze deze mening delen en de hier te voeren discussie willen afsluiten in een gemeenteraadsvergadering.